Contact

Yvonne Feuerhahn
info@energieambassade.nl
t: 06 28 33 29 77

Bezoek:
Samenwerkplaats
Soesterweg 314a
3812 BH Amersfoort

Verduurzamen van bestaande woningen gaat niet over huizen, maar over mensen!

Posted on Aug 10, 2015

energienul73_proost2WP

Als professionals praten over het verduurzamen van bestaande woningen, vliegen er veel getallen over de tafel: aantal woningen, energieverbruik, percentages energiebesparing, prijzen, terugverdientijden, noem maar op. Dat zijn harde feiten en daar kun je makkelijk over discussiëren. Daar tegenover staat de complexe wereld van de bewoner die in de harde feiten van zijn woning woont. Al te vaak wordt de bewoner voor het gemak buiten beschouwing gelaten. Met hem kun je niet rekenen: iedereen is anders en heeft een ander gezin, andere wensen, ander inkomen, andere prioriteiten, ander energieverbruik, andere hobby’s … niet over één kam te scheren. En in de praktijk zijn ook de huizen door verschillende renovaties, uitbouwen, dakkapellen, enzovoort niet meer zo eenvormig als op de tekentafel van de ontwerper.

Waren ze dat maar wel! Voor de energietransitie zou het mooi zijn als wij allemaal in hetzelfde soort huis zouden wonen en hetzelfde waren. Dan konden wij één Nul-op-de Meter renovatieconcept bedenken en uitrollen. De gemeentes die over 5 of 15 jaar energieneutraal willen/moeten zijn, hadden dan een zorg minder.

Maar wat nou als wij de bewoner niet als onzekerheidsfactor en als lastig zien, maar als sleutel tot succes?

We kunnen de bestaande woningvoorraad op twee manieren verduurzamen:

  1. Top-down met een collectief aanbod voor de wijk (technisch)
  2. Bottom-up met energieambassadeurs in de wijk (sociaal).

De technische aanpak is op de korte termijn kostenefficiënter. Op de lange termijn moet je er geld in blijven steken om steeds maar weer een nieuw aanbod voor de volgende maatregel in een wijk te doen. En welke partijen zijn dan bevoegd om dit aanbod te mogen doen namens de gemeente? Wat heb je als je klaar bent? 1-15% van de wijkbewoners heeft verbeteringen uitgevoerd. De woningen zijn op technisch gebied verbeterd. De bewoner heeft geen idee hoe hoog zijn energierekening is en wat het effect van de maatregelen is. Hij blijft onkundig en afwachtend op energiegebied – kort gezegd: lui. Hopelijk voelt hij het verschil van voor en na de isolatie, heeft hij een app voor de zonnepanelen en koopt hij geen regendouche of tweede vriezer. Dat denk je dan als professional, als iemand net redelijk onbewust een energiebesparende maatregel heeft genomen.

Vaak is deze top-down aanpak gebaseerd op energielabel stappen. Feit is dat een energielabel niet veel zegt over het daadwerkelijk energieverbruik in huis. Een alleenstaande oude dame in een huis met energielabel F verbruikt minder energie dan een gezin in een A-label woning. Uit verschillende onderzoeken* blijkt dat de berekende CO2-reductie vele malen kleiner uitvalt dan de werkelijke. In Amsterdam is bij voorbeeld met 16.000 labelstappen in plaats van de verwachte 5,1 kiloton waarschijnlijk maar een besparing van 1,65 kiloton CO2 gerealiseerd**.

De hele energietransitie en CO2-reductie gaan volgens mij niet voornamelijk om het krampachtig verbeteren van energielabels maar om het kweken van bewustzijn. Dit bewustzijn kan op verschillende manieren groeien – zelfs het feit dat een woning een energielabel heeft, levert hierin een kleine bijdrage. Een leuker en op de lange termijn effectiever middel om het energiebewustzijn te vergroten en tot een echt energiezuinige gebouwde omgeving te komen, is het inzetten van energieambassadeurs.

Wie is een energieambassadeur? Niet schrikken: het is uw buurman. In uw gemeente wonen duizenden of honderdduizenden mensen. Een klein aantal van deze mensen is energiebewust en vindt dat gewoon: dat zijn de energieambassadeurs! Hij (of zij, maar het zijn vaak mannen) wil graag energiebesparende maatregelen treffen en vindt het verstandig en leuk om deze maatregelen samen met zijn buren uit te laten voeren. Immers, de huizen lijken op elkaar en er valt nog heel wat energie te besparen (lees: de huizen zijn zo lek als een mandje). Zijn buren zijn echter met andere dingen dan energie bezig. Hoe pakt de energieambassadeur dat nou aan?

Hij nodigt de buren uit voor een energieborrel waar zij o.a. hun energierekeningen met elkaar vergelijken. Het voert te ver om alle stappen hier uit te leggen. Uiteindelijk weet de straat welke maatregelen mogelijk zijn, voeren buren deze gezamenlijk uit, zitten ze er warmpjes bij, hebben zij elkaar leren kennen en organiseren zij ook andere dingen gemeenschappelijk in de straat, zoals het vervangen van dakpannen, het delen van auto’s, het passen op elkaars kinderen en huisdieren, het samen organiseren van een zomerfeest, enzovoort. Heeft iemand behoefte aan een volgende maatregel, dan weten bewoners elkaar weer snel te vinden omdat zij nu elkaars e-mailadressen hebben. Kortom: Give a man a fish and you feed him for a day; teach a man to fish and you feed him for a lifetime. Dan heb je veel meer bereikt dan een labelstap: een zelfredzame, bewuste gemeenschap op weg naar een energieneutrale stad. Het verduurzamen van bestaande woningen gaat over mensen, niet over huizen.

Aanbevelingen

  • Kijk welke aanpak bij uw gemeente past: top-down of bottom-up. De aanpak kan per wijk verschillen.
  • Twijfel niet: in iedere wijk woont een energieambassadeur!
  • Begin in een wijk waar actieve bewoners wonen – een wijk ‘waar energie zit’
  • Onderschat de ambassadeur niet: een goede ambassadeur kan een hele beweging losmaken.
  • Wees verbaasd: er zijn al bewoners in uw gemeente die hun huis van F naar A hebben gerenoveerd of zelfs onderweg zijn naar energieneutraal wonen. Durf te vragen en maak dit zichtbaar!
  • Is de ambassadeur klaar met isoleren, enzovoort? Vraag hem dan om zijn huis aan te melden en open te stellen tijdens de Nationale Duurzame Huizenroute.
  • Leg energieambassadeurs in de watten. Laat energieambassadeurs bijvoorbeeld regelmatig hun ervaringen delen en ondersteun hen met publiciteit. Doe dit voor en ook na het uitvoeren van de maatregelen.
  • Breng lokale bedrijven in kaart die kwaliteit, service en garanties leveren als het gaat om het energiezuiniger maken van bestaande woningen. Energieambassadeurs kunnen uit dit aanbod putten – dat versterkt de lokale economie.
  • Zet minimaal één keer per maand een straatproject of ambassadeur in het zonnetje in de huis-aan-huiskrant of andere lokale media die goed gelezen worden. Vraag mensen om zich ook op te geven als ambassadeur of straat.
  • Budgetteer zo, dat dit geen eenmalige actie blijft.

*Dasa Majcen, Laure Itard (TU Delft) (augustus 2014). Relatie tussen energielabel, werkelijk energieverbruik en CO2-uitstoot van Amsterdamse corproatiewoningen.

*Dasa Majcen, Laure Itard & H.J.Visser (2013). Energielabels en werkelijk energieverbruik. Nationale steekproef van bijna 200.000 woningen.

**Jurriaan Kooij, Marieke Hofman (nov. 2014). Amsterdams Klimaatbeleid – Effect van het subsidiëren van labelstappen. Bestuurlijk rapport van de Rekenkamer Amsterdam.